Indonesia ਦੇ Anak Krakatau eruption ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਵੀਡੀਓ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ Hawaii ਦੇ Kīlauea ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੇ Leilani Estates ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 8 ਸਤੰਬਰ: ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ X ’ਤੇ “Pray for Indonesia” ਕੈਪਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਹੀ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ eruption ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ Indonesia ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ volcanic activity ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਤੰਬਰ 2026 ਦੇ Indonesia ਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ Hawaii ਦੇ Big Island ’ਤੇ Kīlauea volcano ਦੀ 2018 eruption ਦੌਰਾਨ Leilani Estates ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ volcanic activity ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। USGS ਦੇ 2018 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ Leilani Estates ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ fissures ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਉੱਚੇ lava fountains ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਾਇਰਲ ਕਲਿੱਪ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਘਰਾਂ, ਸੜਕ, ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਲਾਵੇ ਦੇ ਉੱਚੇ ਫੁਹਾਰੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ May 2018 ਵਿੱਚ Kīlauea ਦੇ Lower East Rift Zone eruption ਦੌਰਾਨ Leilani Estates ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। USGS ਮੁਤਾਬਕ 5 ਮਈ 2018 ਨੂੰ Luana Road ਨੇੜੇ lava fountains ਲਗਭਗ 100 ਮੀਟਰ (330 ਫੁੱਟ) ਤੱਕ ਉੱਠੇ ਸਨ।

Indonesia ’ਚ eruption ਅਸਲੀ, ਪਰ ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਉਸ ਦੀ ਨਹੀਂ

ਇਸ Fact Check ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ Indonesia ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ volcanic activity ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਗਲਤ ਹਨ। Anak Krakatau ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ volcanic activity ਦਿਖਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ash cloud ਲਗਭਗ 50,000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ Jakarta ਦੇ Soekarno-Hatta ਸਮੇਤ ਕਈ airports ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ flights ਰੱਦ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੇ crater ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। 

8 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ Jakarta ਦੇ ਮੁੱਖ airport ਸਮੇਤ ਕਈ airports ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ Anak Krakatau ’ਤੇ ਨਵੀਂ volcanic activity ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। Reuters ਮੁਤਾਬਕ eruption ਅਤੇ volcanic ash ਕਾਰਨ 3.4 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ।

ਕਿਉਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ Footage Hawaii ਦੀ ਹੈ?

2018 ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ USGS records ਵਿੱਚ Kīlauea eruption ਦੌਰਾਨ Leilani Estates subdivision ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ fissures ਖੁੱਲ੍ਹਣ, ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ lava ਆਉਣ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ lava fountains ਬਣਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਰਜ ਹਨ। 6 ਮਈ 2018 ਦੀ ਇੱਕ USGS ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ lava ਨੂੰ Leilani Estates ਦੀ Makamae Street ’ਤੇ ਵਗਦਾ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ Anak Krakatau Java ਅਤੇ Sumatra ਵਿਚਕਾਰ Sunda Strait ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ volcanic island ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ eruption ਦੌਰਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ crater ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ exclusion zone ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।

Fact Check Verdict: MISLEADING / OLD VIDEO

ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ Indonesia ਦੀ September 2026 eruption ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ footage ਦੱਸਣਾ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ residential-area volcanic activity Hawaii ਦੇ Kīlauea volcano ਦੀ 2018 Leilani Estates eruption ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। Indonesia ਵਿੱਚ Anak Krakatau ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ eruption ਅਸਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣੀ disaster footage ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।